Wednesday, August 29, 2007

EB-ТЭЙ БАЙХАД ХVЧТЭЙ

Олон жил ужгирсан Ху намын бугшаа гадагшилж байна. Энэ нь хоёр талтай. Идээ бээр гадагшилж ил на­ранд гарснаар эдгэх замдаа ордог.

Эсвэл хэт бугласан нь гадагшилж vхлийн ємнєх агони хэмээх vзэгдэлд орно. Аль нь ч сайн, учир нь асууд­лыг шийдэж буй хэрэг. Дос­тоевскийн “Ах дvv Кармазо­вын­хан” романд эцгийнхээ аминд хvрсэн хvvхдvvдийн тэмцэл, нэгдэл, нийтлэг эрх ашиг, дайсагналцаан, ёс сур­та­хууны гvнзгий хямралыг харуулдаг. Хvний тvvхэнд бичигдсэн хамгийн шилээвэр бvтээл. Достоевский энэ зо­хио­лоороо хvн тєрєлхтний ємнє моралийн хамгийн хvнд асуулт тавьсан юм. Чухам­даа ийм асуултын ємнє Ху-гийн ах дvv нар тулжээ.

Урт шар дээлтэй хvн энэ нvгэлт байгууллагыг самарч хойтохыг нь уншина гэж гу­чаад онд алагдсан нэгэн ху­вил­гаан мэргэлсэн тухай дам яриа явдаг. Vнэмшил багатай. Материалист байр сууринаас хандвал шvv дээ. Ид шидэнд итгэдэг бол vнэн л болж таар­лаа. Эрх мэдлээр жигvvрлэж сансарт цойлоход нь МАХН шиг хэрэг болсон єєр багаж хэрэгсэл байхгvй. Тэр­бээр энэ намд дургvй. ХХ их хуралд сонгогдон тєлєєлєгч болохдоо vvнээ олны ємнє ил тод харуулж байсан. Дараа нь намаасаа гарсан. Жигшлээ илэрхийлсэн. Ардчилсан на­мын дарга Энхсайхан дээр очсон. Цаадах нь орон тоо байхгvй гэж томорсон. Ингээд эргэж эргэж нуг, Даш-Ёндон­гоос орон тоо гуйлаа. Хамаг залуучуудаа хулжаасан Ён­дон даргад харин орон тоо байв. Их хурлын гишvvнээр vл барам сайдын орон тоо гээч. Ийнхvv тэнэмэл хvv буцаж ирлээ!


1996 онд МАХН-ын олон жил сvндэрлэсэн байшин нуран уналаа. Намын толгойд гарах єрсєлдєєнд тэрбээр єєрт нь “орон тоо” олж єгсєн Даш-Ёндон, Багабанди нар­тай vзэлцсэн юм. Ард нь Гомбосvрэн, Чимид гээд ланж­­­­гаруудын дэмжлэг бай­сан боловч энэ удаа хуниул­жээ. Хойтон жил нь тэднийхээ дэмж­лэгээр гараад ирсэн дээ. УИХ-д орж ирvvтээ хэлсэн эх­ний vг нь эртний хонзонт Эн­хсайханыг огцруулах са­нал байв. Энхсайханы тухай “Да­рангуйлагч” нэртэй илтгэл ч гэх хаашаа, эсээ ч гэх хаа­шаа єгvvлэл-нийтлэлийг ч чуул­ганд уянгалуулан сонор­дуулж байж билээ. Тvvний энэ цогт эсээ бvрэн зохиолынх нь тvvвэрт байдаг болов уу? Хож­мын єндєрлєгєєс хара­хул энэ нь Тvvний єєрийнх нь тє­лєвлєгєє л байжээ. Эсрэг та­лаасаа их ч vгvй бага ч vгvй “13”-ыг сугалах нээлтээ тэгэ­хэд хийсэн. Vvсгэсэн самуу­ны­­хаа буянаар 1999 он гэхэд Монгол Улсын бvх шийдвэ­рийг эцэслэн гаргадаг хvн бол­лоо. Тvvний зєвшєєрєл­гvй­гээр энэ оронд юу ч хєдлє­хєє болив. Намыг шинэчилж, нур­сан байшинг босгож гар­лаа. Гитлер 34 онд, Сталин 38 онд, Мао 67 онд намаа шинэ­чилсэн vлгэрээр. Энэхvv шалгарсан технологиор бол намын хуучин кадруудыг шахан зайлуулж, юу ч мэдэх­гvй єсвєр насныхныг гаргаж ирэн орлуулдаг. Ингэхээр хоолонд хvргэсэн эзэн авла­га­тай, єлсгєлєнгєєс аврагд­сан єчvvхэн шавьжнууд єр­тэй, vvрэгтэй хоцордог юм. Єєрийг нь єргєж гаргаж ирсэн Дашкагийн бvлэг ч, Гооёогийн бvлэг ч гол гаргагдлаа. Шинэ vеийнхнийг цуглууллаа. Єєрт нь дуулгавартай, алсын зо­рил­готой биш алсын шунал­тай, гэхдээ гаргаж ирсэн ач буянг нь єєр шиг нь март­чих­даг жудаггvй биш нялхсыг сон­гож оллоо. Єєр нэг шал­гуур нь шинэчvvлийн оюуны илт­гэцvvр нь єєрийнхєєс нь нэ­лээд доогуур байх ёстой. Єє­рєєр хэлбэл хунвэйбин!

Хунвэйбиний арми 2000-2004 онд Монгол орныг тогтол­цооны хувьд сvйрvvлж орхив. Тэд хаана л юу яамаар санаг­дана тэндээ л юу яаж байв. Гад­наас нь харахад гял цал, дот­­роо бол нуль идээ бээр. Улс орныг ясыг нь цайртал мєлж­лєє. Єнєєгийн Мон­го­лын тєр гаднаас нь харахад л хэ­рvvл уруултай муухай ха­раг­даад байгаа болохоос ямар нэг хэмжээгээр хvчний харь­цаа тэнцвэртэй учир сай­ныг хийгээгvй гэхэд мууг хийж чадахгvй, харилцан хяналт­тай байгаа билээ. Єнєє­­дєр илэрч байгаа муу муухай болгон чухамхvv тэр он жи­лvv­дэд туссан євчний гадаг­шилт юм. Хулгай дээр­мийнх нь єчvvхэн vзvvр цухуйхад л улс орныг тэр чигээр нь чи­чиг­нvvлж байна. Цаашид улам дэлгэгдэнэ, тэр чинээ­гээрээ л “гоё юм” болно доо.

Ерєнхийлєгч болж намаас албан ёсоор нэр тусгаарла­сан нь хооллож байсан тогоо­гоо хєнтєрч, тулгыг нь єшиг­чих сайхан бололцоог Тvvнд ол­гов. Гэмт явдал ингэж л да­рагдана. Хэн хортой хоол зуурч vлдээсэн нь мэдэгдэх­гvй болно. Харин Тvvний гуанзанд орж хооллогсод хордлого аван ээлж дараалан нэг худагтай газар руу эмчил­гээнд явна. Материал бvрдvv­лэх, онош тодруулах ажлыг харин Тэр чадна. Юун тvрvvн эмчилгээнд явах оноштой хvнийг хойд дvрээрээ тод­рууллаа. Эмнэлэг рvv дам­нуур­­гаар зєєх хvмvvсээр харин єєрийгєє хvрээлvvлэв. Тэрбээр хойд дvр тодруу­лахдаа уг хvний авьяас чад­вар, тэрбайтугай єєрт нь vнэнч чанараар ч шалгуур хийгээгvй юм. Тэрний тухай хангалттай баримт бvхий сейфэндээ голлон найджээ. Ийм технологи байдаг л даа. Сталин тухайн vедээ Лени­нийг мєрдєж баривчлах гэж хєєцєлдєж явсан Вышинс­кийг хажуудаа авчран хамаг бузраа хийлгvvлдэг байжээ.

Тэрбээр ердийн сурсан зангаараа ойртсон хавьтсан болгоноо гол гаргав. Vvний зэрэгцээ урьд муудсан хv­мvvс­тэйгээ эргэж холбогдон “ЭБ-тэй байхад хvчтэй” хє­тєл­бєр хэрэгжvvлж эхлэв. Ерєнхийлєгч болсныхоо мар­гааш намтайгаа салах ёс гvйцэтгэх ёслол vйлдэв. МАХН-ын дарга идэвхтэн (хvний нэр) хадаг барьж, тvvний орлогч Гончигдорж цэцэг єргєв. ЭБ-тэй байхад хvчтэй. Хєєрхєн гэдэг нь! Монголын улс тєрийн голлох хоёр хvчин ингэж шившгээ хутгалаа. Дараа нь тун удал­­гvй самарч салгаад нэгмєсєн хєгийг нь хєлд нь чирж сал­бадай болгож орхив. Ингээд хэрvvлийн бузрын тухай эсээ зохиолоо. Намгvй байж болно шvv дээ. Намаар яах юм! Намууд байхаар хэрэл­дэнэ, хэрvvлээс бузар vvснэ, vvнээс болж онгоц осолдоно. Одоо нэг нэгээр нь биш бvлэг хамт олноор нь гол гаргаж єгєх ажилтай боллоо. Голын цаана гарчихсан хvмvvсийн тоо сvргийн хэмжээнд хvрэ­хийн алдад хєєрхийчvvл хоолны хордлого авснаа мэ­дэр­лээ. Эцгээ алахаар занал­хийлэв. Гэвч голын цаанаас юу ч хийх юм билээ? Гvvд бай! Чао!

Тvvний хvрээлэлд хэн vлд­сэн гээч? Гоомой юм хийсэн хvмvvс. Тvvнд дур­гvй, гэхдээ нэг худагтай эмнэ­лэг рvv явалтай нь биш. Оно­шийг нь тэвэрчихээд буланг нь харуулаад байхаар яах ч юм билээ. Гоомойдчихсон зайлуул амьтас! Гоомойдуул­чихсан ч юм уу? Нэр хvнд нь унасан гургалдайтайгаар ний­гэмд эзлэх байргvй болно. Эд­ний тоо намын бага хурал дахь тоол­логоор 103 хvрсэн гээч. Гэвч єєрєє байгуулж, хvн нэг бvрээр нь сонгон шалгаруулсан бага хуралд цєєнх болчихлоо. Одоо Их хурлаас єєрийнх нь орол­цоогvй шинэ бага хурал бvр­дэнэ. Ялагдал мєн vv? 2009 оны сонгуулиар шинэ бага хурлынхан Тvvнийг хаан ши­рээнд залахаасаа єнгєрлєє. Яах болж байна? Самардана даа. Харж л байгаарай.

Vнэн гоё вариант байна. Энхсайхан саяхан Эрдэнэ­бат­тай хамтарч нам байгуу­лах гэж байгаагаа зарласан. Энэ бол ердєє л зарлал. Саалиа бэлдэ­хээр саваа бэлд. Энэ хоёрын ар­­ваад хvн дээр “элсний гоо­мой­чууд” болон бас бус хvн нэмэг­­дэхэд есєн сарын настай сvпэр нам буй болно. Парла­мент дахь хамгийн том нам. Эдэнгvйгээр юу ч явахгvй. Есєн сарын дараа хєєрхєн бандгар хvvтэй болно. Тєр­сєн эцэггvй хvvхэд. Мэдээж хийсэн эцэг байлгvй яахав. Гэхдээ Тэр нь нам бус учир хvvхэд бутчаар бvртгэг­дэнэ. Гал дээр гарсан банди. Нэр нь МАХН. Эсвэл Монгол ардын хувьсгалт нам, эсвэл Монголын ардчилсан хєгж­лийн нам. Хvv ой хvрээд тєрсєн эцгээ олно. ЭБ-тэй байхад хvчтэй!

Бvтэхгvй вариант бас бай­наа. Намын их хурлаар жишээ нь эртний єст Бага­банди гарч ирээд арай гэж нурааж байгаа байшинд нь капитал засвар оруулаад босгоод ирвэл яах вэ? Газар vнэд орсон єнєє vед нурсан байшингийн суурин дээр юу ч сvндэрлvvлж болно шvv дээ. Эрдэнэбат бол тэргээ эвддэг бяруу биш. Гоомой­чууд єєр шинэ хамгаалалтад орно. Уурандаа тєрийн эргэлт зохион байгуулалтай нь биш. Цэргээ­сээ олон генералууд нь буу ч барьж vзээгvй саатай мєрдэс­нvvд. Энд тэнд хэрvvл хийж, тушаал булаацалдаж, хурим чимэглэхээс цаашгvй согтуу толгойнууд. Тэрэнд орвол га­даад харилцааг барьж авсан дээр. Дэлхий даяар ардчилал хєгжvvлнэ. Монголын ардчил­лыг хам­гаал­на. Тэднийг МАХН-ын улаан коммунистуудаас зад ємєєрнє. Хvний эрхийн тухай лекц уншина. Сэтгvvлчдийн эрх ашгийг хамгаална. Очир­бат 1993 онд чадсан юм чинь 2009 онд энэ амжилт давтаг­дахгvй гэж хэн хэлээд байгаа юм? Ардчилал ямар Бат-vvл, Элбэг­доржийн ємч юм уу? Ардчилсан нам бол ардчил­сан шvv дээ.

Дээр дурдсан “Ах дvv Кар­мазовынхан” романы эхэнд Достоевский “Библи” судраас эш авсан нь “Буудайн нэг vр vхэ­хэд нэгэн амь тасрах бо­ловч тvvнээс мянган амь тєр­нє”. Философийн утгаар нь авч vзвэл Тvvний vйлдэл мян­ган зєвтгєлтэй. Тэрбээр ная гар­сан нэгэн хєгшин амийг тас­лаж байна, гэвч энэ нь шинэ залуу, эрчтэй, єнєє vеийн мянган амь тєрєх нєхц­єлийг бvрдvvлж бай­на. Феодор Дос­тоевский єєрєє эцгийнхээ амийг хєнєєсєн байж магад­гvй гэж зарим судлаачид vз­дэг. Гэвч яаж ч харлуулж муутгаад дэлхий даяараа тvv­нийг Гэм, зэмээр нь мэддэг.

Єдрийн сонин.

4 comments:

artagnan- артаньян said...

tHat is great! wonderful.

Монголын шударга, эгэл ард түмэн said...

МОНГОЛ ЭХ ОРНЫХОО ИРГЭН НЬ БОЛЖ ТӨРСӨН ХҮН БҮХЭН ЭХ ОРНЫХОО ИРЭЭДҮЙН ТӨЛӨӨ ЦАГ АЛДАЛГҮЙ ТЭМЦЭХ ХЭРЭГТЭЙ БАЙНА. АВИЛГАЧИДТАЙ ХАМТРАН ТЭМЦЭЦГЭЭЕ!! ХЭН НЬ ДИЙЛЭХЭЭ ҮЗВЭЛ ЯАСАН ЮМ БЭ БЛОГИЙН АНДУУДАА. avilgachid.blogspot.com руу ЛИНКДЭЭРЭЙ.

sanakae said...

бас л эвгүй юм бичдэг хүн шүү.

Javkhlan said...

ёо ёо аймаар бичсэн байна.

Our blog archive